Kỳ 10 | Nhà giáo, PGS.TS. Nguyễn Thị Ngọc Lan – Trưởng khoa (2021–nay); Nhà giáo, TS. Nguyễn Thị Hằng – Phó Trưởng khoa (2021–nay)

Bước vào giai đoạn từ 2021 đến nay, Khoa Sinh học tiếp tục hành trình phát triển trên nền tảng được vun đắp qua nhiều thế hệ, đồng thời đứng trước những yêu cầu mới về đổi mới đào tạo, nâng cao chất lượng nghiên cứu, hội nhập quốc tế và thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của khoa học – công nghệ và thực tiễn xã hội.

Trong giai đoạn này, Nhà giáo, PGS.TS. Nguyễn Thị Ngọc Lan đảm nhiệm cương vị Trưởng khoa; cùng tham gia lãnh đạo Khoa có Nhà giáo, TS. Nguyễn Thị Hằng – Phó Trưởng khoa. Ban Chủ nhiệm Khoa cùng tập thể cán bộ, giảng viên tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết, duy trì các thế mạnh đã được hình thành, đồng thời thúc đẩy những hướng phát triển mới về đào tạo, nghiên cứu khoa học và xây dựng đội ngũ.

Một trong những điểm nổi bật là sự phát triển mạnh mẽ của đội ngũ giảng viên trình độ cao. Tiếp nối quá trình bồi dưỡng đội ngũ từ những năm trước, từ năm 2019 đến nay, hầu như mỗi năm Khoa có thêm giảng viên được bổ nhiệm chức danh Phó Giáo sư. Hiện nay, 100% giảng viên có học vị tiến sĩ, trong đó có 01 Giáo sư và 11 Phó Giáo sư, đưa Khoa Sinh học trở thành một trong những đơn vị có tỷ lệ giảng viên trình độ cao nổi bật của Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên. Đây là nguồn lực quan trọng để không ngừng nâng cao chất lượng giảng dạy, đào tạo sau đại học và nghiên cứu khoa học.

Cùng với sự phát triển của đội ngũ, Logo mới của Khoa Sinh học được xây dựng và đưa vào sử dụng, kế thừa các giá trị truyền thống đồng thời thể hiện tinh thần đổi mới và phát triển. Thông điệp “Khoa Sinh học – Nơi kiến tạo những giá trị khác biệt” tiếp tục được khẳng định như một định hướng xuyên suốt trong xây dựng môi trường học thuật, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển khoa học.

Giai đoạn này cũng đặt Khoa trước những thử thách không nhỏ. Các trận lũ năm 2025 đã gây thiệt hại đáng kể đối với cơ sở vật chất; nhiều thiết bị thí nghiệm bị ngập nước, hư hỏng, vườn thực nghiệm bị ảnh hưởng nghiêm trọng, tác động trực tiếp đến hoạt động đào tạo và nghiên cứu. Tuy nhiên, với tinh thần vượt khó, sự quan tâm của Nhà trường cùng nỗ lực của tập thể và từng cá nhân, Khoa đã từng bước khắc phục hậu quả, sửa chữa cơ sở vật chất, bổ sung trang thiết bị và hóa chất trong điều kiện có thể. Nhiều nhóm nghiên cứu và cá nhân chủ động đầu tư thêm vật tư, thiết bị phục vụ chuyên môn, góp phần duy trì ổn định hoạt động đào tạo và nghiên cứu.

Trong đào tạo, chất lượng đào tạo giáo viên Sinh học tiếp tục được duy trì và nâng cao. Đào tạo thạc sĩ phát triển ổn định; đào tạo tiến sĩ có nhiều chuyển biến tích cực, thể hiện ở chất lượng khoa học của các luận án ngày càng được nâng lên và gắn chặt hơn với các công bố trên tạp chí quốc tế uy tín. Hoạt động biên soạn, xuất bản giáo trình được tăng cường, góp phần chuẩn hóa học liệu phục vụ đào tạo. Đáng chú ý, Khoa đã mở mới ngành Cử nhân Sinh học ứng dụng và ngành đào tạo thạc sĩ Sinh học, mở rộng phạm vi đào tạo từ sư phạm sang các lĩnh vực ứng dụng và nghiên cứu chuyên sâu.

Hoạt động nghiên cứu khoa học tiếp tục có bước phát triển rõ nét. Khoa được tài trợ thêm các đề tài từ Quỹ NAFOSTED và các nguồn nghiên cứu khác; số lượng công bố quốc tế tiếp tục được duy trì ở mức cao, trung bình khoảng 15 bài báo quốc tế uy tín mỗi năm. Nhiều công trình được thực hiện với sự hợp tác của các nhà khoa học và cơ sở nghiên cứu trong và ngoài nước, từng bước mở rộng mạng lưới hợp tác và nâng cao mức độ hội nhập quốc tế.

Một dấu mốc đáng chú ý là sự hình thành Nhóm nghiên cứu tiềm năng “Công nghệ sinh học tích hợp”, tạo điều kiện liên kết các hướng nghiên cứu từ sinh học phân tử, công nghệ gen, công nghệ tế bào đến tin sinh học và sinh dược học. Các nghiên cứu về nuôi cấy mô và nhân giống in vitro phục vụ bảo tồn, phát triển cây dược liệu; docking phân tử, mô phỏng động lực học phân tử và sàng lọc các hợp chất tiềm năng trong nghiên cứu sinh dược học tiếp tục được triển khai và mở rộng.

Đặc biệt, công nghệ chỉnh sửa gen CRISPR/Cas9 từng bước được đưa vào các hướng nghiên cứu hiện đại của Khoa, bổ sung cho những phương pháp đã được triển khai trước đây như biểu hiện vượt mức gen (overexpression). Các chiến lược knock-out nhằm bất hoạt có định hướng một gen và knock-in nhằm đưa trình tự mong muốn vào vị trí xác định trong hệ gen mở ra khả năng nghiên cứu chức năng gen ở mức độ chính xác hơn.

Ở cây lúa, hướng nghiên cứu này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp. Việc sử dụng CRISPR/Cas9 cho phép tạo các dòng vật liệu chỉnh sửa gen để nghiên cứu vai trò của những gen liên quan đến khả năng chống chịu hạn, mặn, nhiệt độ bất lợi và các điều kiện stress môi trường. Thông qua việc chủ động tạo đột biến mất chức năng, bổ sung hoặc thay đổi trình tự tại vị trí xác định, các nghiên cứu có thể từng bước làm rõ cơ chế phân tử điều khiển phản ứng của cây lúa trước điều kiện bất lợi, từ đó tạo nguồn vật liệu phục vụ nghiên cứu và hướng tới chọn tạo các giống cây trồng có khả năng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.

Từ đối tượng truyền thống như lúa và đậu tương, các công nghệ sinh học hiện đại đang tiếp tục được mở rộng sang cây dược liệu, góp phần kết nối nghiên cứu cơ bản với bảo tồn nguồn gen, phát triển nguồn nguyên liệu và khai thác các giá trị sinh học phục vụ đời sống.

Nhìn lại chặng đường 60 năm (1966–2026), thế hệ lãnh đạo Khoa Sinh học hôm nay đang tiếp nhận một nền tảng được gây dựng qua nhiều thế hệ, đồng thời mang trên mình trách nhiệm tiếp tục đổi mới và phát triển. Những thành quả về đội ngũ, đào tạo, nghiên cứu khoa học, công bố quốc tế và tiếp cận các công nghệ mới đang mở ra những cơ hội mới để Khoa tiếp tục khẳng định vị thế trong đào tạo và nghiên cứu khoa học sự sống.

Sáu mươi năm là một chặng đường để nhìn lại, nhưng cũng là điểm khởi đầu cho những hành trình mới. Với nền tảng đã được xây dựng, đội ngũ ngày càng trưởng thành và khát vọng đổi mới không ngừng, Khoa Sinh học tiếp tục hướng tới một giai đoạn phát triển sâu hơn về chất lượng, mạnh hơn về nghiên cứu và rộng mở hơn trong hợp tác, hội nhập.

TRÂN TRỌNG QUÁ KHỨ – TIẾP NỐI TRUYỀN THỐNG – VỮNG BƯỚC TƯƠNG LAI

Truyền thông Khoa Sinh học